Santiago de Compostela is één van de belangrijkste en bekendste christelijke bedevaartsoorden, niet alleen van Europa maar ook ter wereld. Pelgrims uit heel Europa, en niet alleen gelovigen, eindigen hier hun voet- of fietstocht. Deze stad ligt in het noordwesten van Spanje, in de regio Galicië. We dachten dat we vooraf aardig waren voorbereid en gingen hier heen met als doel om een viering in de kathedraal bij te wonen. Toch bleek dit een beetje tegen te vallen, omdat we vanuit Porto vertrokken en vergeten waren rekening te houden met het uur tijdverschil. Daarom een overzicht van de geschiedenis van de stad, bezienswaardigheden, maar ook een aantal praktische tips!

Santiago de Compostela

Het autovrije en historische centrum van de stad staat sinds 1985 als één van de dertien Spaanse steden op de UNESCO Werelderfgoedlijst en heeft de nodige religieuze gebouwen, zoals kathedralen en kloosters. Een groot deel van deze bezienswaardigheden liggen op loopafstand van elkaar rondom het plein Plaza de Obradoiro. De Zone Nueva is het nieuwere gedeelte van de stad en bestaat vooral uit woonwijken, appartementencomplexen en studentenhuizen, maar je vindt er ook veel winkelgebieden en uitgaansgelegenheden. Daarnaast is dit ook een echte universiteitsstad. Een derde van de inwoners is student.

Praza do Obradoiro

De Praza do Obradoiro is het centrale plein, en daarmee het hart van Santiago de Compostela. Dit rechthoekige plein ligt op bijna het hoogste punt en wordt omringd door vier gebouwen namelijk de kathedraal (hier is het plein ook naar vernoemd), het Palacio de Rajoy, de Hostal de los Reyes Católicos en het Colegio de San Jerónimo. Dagelijks arriveren hier honderden pelgrims, want midden op het plein ligt het eindpunt van de pelgrimstocht. Vanaf hier vertrekt ook het toeristentreintje.

Kathedraal & crypte Santiago de Compostela

Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde
Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde
Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde

De kathedraal van Santiago de Compostela is één van de drie kathedralen ter wereld die gebouwd is bovenop het graf van een apostel van Jezus. De Sint-Pieter in Rome is gebouwd op het graf van Petrus en in Madras (India) staat de Sint Thomas Basiliek die gebouwd is op het graf van de apostel Thomas. De kathedraal is een Romaanse kathedraal waarvan de bouw begon in 1077 in opdracht van Alfonso VI van Castilië bovenop de heuvel op de plek waar het graf van de apostel Jacobus de Meerdere zou liggen. Pas in 1211 werd de kerk ingewijd. In de daarop volgende jaren is de basiliek regelmatig vergroot en aangepast waardoor er ook gotische en barokke details zijn terug te vinden.

De voorgevel  van de kathedraal in barokstijl is gebouwd in de 18e eeuw om de rest van de kerk te beschermen en wordt ook wel Obradoiro genoemd (gouden werk in het Castiliaans). Aan de rechterkant van de kathedraal bevond zich het 16e-eeuwse klooster dat nu in gebruik is als museum. Hier vind je een collectie religieuze (kunst)voorwerpen, maar is ook interessant vanwege het balkon met uitzicht op het plein en de rest van de stad.

Het hoogtepunt van de kathedraal bevindt zich onder het hoofdaltaar. Hier bevindt zich namelijk de crypte met de relieken van de heilige Jakobus en twee van zijn discipelen, Sint-Theodorus en Sint-Athanasius. Je ziet hier ook nog de contouren van de oorspronkelijke 9e-eeuwse kerk. Een ander bijzonder hoogtepunt in de kathedraal is de Botafumeiro, een reusachtig wierookvat van 1,5 meter groot en 53 kilo zwaar, dat op 20 meter hoogte in het centrum van de kathedraal hangt. Deze wordt alleen op bijzondere momenten gebruikt omdat er heel veel mensen nodig zijn om hem in beweging te krijgen.

Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde

De kerk is tijdens feestjaren te betreden via de Pórtico da Gloria. Dit portaal aan de ‘achterkant’ van de kathedraal bestaat uit 3 deuren in 3 ronde bogen die in de twaalfde eeuw gecreëerd werden door de meester Mateo in de romaanse stijl. Het portaal is te vinden achter de huidige toegangsdeuren. Achter het portaal is ook een standbeeld van de meester terug te vinden. Vanwege de coronamaatregelen was het alleen mogelijk om via deze deur de looproute te betreden die toegang geeft tot de crypte, dus niet vanuit de kerk zelf. Hiervoor moesten we even de kerk uit, en via een andere ingang weer naar binnen.

Let op: De ingang van de kathedraal bevindt zich niet aan het grote plein. Als je hier naar binnen wilt word je weggewezen. Daarom hebben we een tour geboekt om zo toch ‘binnen’ te komen. Ook konden we op die manier naar binnen bij het museum, waar vanwege corona maar beperkte plekken voor waren. Later kwamen we er achter dat het voor de kerk niet nodig was, maar er aan beide zijkanten een ingang is om naar binnen te gaan. Tenzij er een viering gaande is.

Hostal de los Reyes Católicos

Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde
Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde

In 1499 werd in opdracht van het katholieke koningspaar Iasbella en Ferdinand dit ziekenhuis gesticht op het plein Praza del Obradoiro, nadat zij zelf de pelgrimstocht door het noorden van Spanje hadden afgelegd. Het doel hiervan was de opvang en verzorging van pelgrims.

Sinds 1954 is het een parador. Paradores zijn Spaanse staathotels, die de overheid heeft gevestigd op unieke historische locaties om zo deze mooie gebouwen te kunnen behouden. De parador heeft nog vele oude elementen en vier schitterende kloostertuinen en behoort zeker tot de mooiste paradores van Spanje. Je kan hier nu nog steeds overnachten, en laat je niet weerhouden door de naam. Dit hotel heeft namelijk vijf sterren, de classificatie Hostal (eenvoudig hotel) van het Ministerie van Toerisme klopt dus niet helemaal.

Pazo de Raxoi

Het Pazo de Raxoi is een neoklassiek paleis gelegen aan de westkant van het Plaza del Obradoiro, tegenover de kathedraal van Santiago. Het paleis werd in de achttiende eeuw gebouwd voor de aartsbisschop Rajoy en werd in 1766 voltooid. Door de jaren heen is het paleis voor verschillende doeleinden gebruikt, tegenwoordig wordt het gebruikt als gemeentehuis van Santiago en als kantoor van de president van de regionale overheid van Galicië. Ook bevindt zich hier de politie. Op het dak van het paleis is een beeld van de apostel Jakobus te paard te zien.

Colexio de San Xerome

Aan de zuidelijke kant van het Praza do Obradoiro bevindt zich het Colexio de San Xerome, vlakbij het klooster van San Martiño. Dit is gesticht door de aartsbisschop Alonso III de Fonseca in de 16e eeuw als huisvesting voor arme studenten. Bij de ingang van de oude school vind je een romaans-gotische façade. Het timpaan wordt gedomineerd door de Heilige Maagd en boven de voorgevel bevindt zich het wapen van de stichter, aartsbisschop Fonseca. Binnen in het gebouw, dat nu gebruikt wordt als kantoor van de universiteitsrector, bevindt zich een klassieke binnenplaats.

Monasterio de San Martin Pinario

Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde

Het Monasterio de San Martin Pinario ligt aan het Praza de la Inmaculada, ten noorden van de kathedraal en is gebouwd in de 11e eeuw. Van het oorspronkelijke middeleeuwse gebouw is echter niet veel meer over. Het grootste deel van het klooster komt uit de 16e eeuw. In de 19e eeuw werd het klooster gesloten, tegenwoordig is een deel van het gebouw een seminarie en een ander deel toegankelijk als museum van religieuze kunsten. Een aanrader is een bezoek aan het balkon met uitzicht op het centrale plein. Maar ook de kloostergang met kapel met verguld altaar in de kapel der relieken.

Let op: Wil je dit museum bezoeken, in combinatie met de kerk dan is het handig om vooraf een rondleiding te reserveren, er wordt namelijk maar beperkt bezoekers toegelaten. Dit kan hier.

Convento de San Francisco

Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde

Dit klooster ligt ten noorden van het centrale plein en is in 1214 gesticht door de Heilige Francisco van Asissi. Het historische gebouw werd in 18e eeuw herbouwd en gerestaureerd, waardoor er nu een barokke kerk staat. Er zijn echter nog steeds een aantal authentieke elementen aanwezig, waaronder de vijf gotische bogen bij de ingang.

Plaza de Abastos

De Markt van Abastos is een van de vijf grootste markten van Spanje en de tweede meest bezochte bezienswaardigheid van de stad.

Parque Alameda & Mirador

Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde
Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde

Het Mirador Parque da Alameda, of kortweg Alameda, is het stadspark dat de grens vormt tussen het oude centrum en het nieuwere stadsdeel. Het is het grootste park van de stad, naast dat je hier fijn kan wandelen of spelen zijn er ook diverse vijvers, een kerkje en kapel. De meeste mensen komen hier echter vanwege het Mirador met uitzicht over de stad en de kathedraal.

San Domingos de Bonaval Park

Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde

Dit is een ander populair park, op de plek van een oud Dominicaans klooster dat heringericht werd als publiek park door de Portugese Álvaro Siza en de Baskische kunstenaar Eduardo Chillida. Naast het park vind je twee van de belangrijkste musea van de stad, het CGAC en het Museo do Pobo Galego.

Museo do Pobo Galego

Het Pobo Galego museum is het antropologische en volksmuseum van Galicië. Het museum is gevestigd in het oude en mooie Santo Domingoklooster. In het museum kom je meer te weten over de lokale geschiedenis en cultuur van Galicië, de manier waarop er in de regio geleefd wordt en de tradities van de Galiciërs. Onder andere over de invloed van de zee, het leven op het platteland, en de lokale muziek vertellen.

Pelgrimmuseum

Het Museo de las Peregrinaciones, is gevestigd in het Casa Gótica, en is het pelgrimmuseum van Santiago. In dit museum kom je meer te weten over de geschiedenis van de Camino (bedevaart van pelgrim) aan de hand van diverse (kunst)voorwerpen en exposities. Eén van de hoogtepunten is het schilderij ‘Santiago Peregrino’ van Juan de Juanes uit de zestiende eeuw.

Centro Galego de Arte Contemporánea

Het CGCA, ofwel het Galicisch Centrum van Monderne Kunst, is het belangrijkste moderne kunstmuseum van Galicië, met een collectie van ruim 1200 kunstwerken van schilders, beeldhouwers en andere artiesten uit de regio. Ook het gebouw is een bijzonder staaltje moderne kunst en werd ontworpen door de Portugese architect Álvaro Siza

Real Universidad de Santiago de Compostela

De Universiteit van Santiago de Compostela, ofwel het USC, is niet alleen een van de grootste universiteiten van Spanje, maar ook een van de oudste ter wereld. De universiteit werd in 1495 opgericht door aartsbisschop Alonso III de Fonseca. Tegenwoordig telt de universiteit ruwweg 42.000 studenten, waarvan een groot deel ook internationale studenten. De gebouwen van de universiteit liggen verspreid over de stad verspreid en met name de historische gebouwen, zoals de bibliotheek van de faculteiten aardrijkskunde en geschiedenis, zijn zeker de moeite waard.

Toeristentrein

Op het plein voor de kathedraal vertrekt er ook iedere drie kwartier een wit toeristentreintje. Deze rijdt een route door het historische gedeelte langs onder andere het Fransiscusklooster, maar ook door de studentenwijk, een deel van de nieuwe wijk en het park met uitkijkpunt en vervolgens langs de achterkant van de kathedraal, aan de andere kant van de heuvel, terug naar het plein. Deze rit duurt ongeveer drie kwartier. Aangezien de kinderen moe waren, en geen zin hadden in een wandeling hebben we dit gedaan. Ideaal om zo, zonder te hoeven lopen, toch een groot deel van de bezienswaardigheden te zien en een betere indruk te krijgen van de stad.

De Heilige Jacobus en de geschiedenis van de stad

Volgens een legende zou het graf van de apostel Jakobus de Meerdere, een van de eerste discipelen van Jezus, zich hier bevinden. Tijdens zijn leven was hij naar Spanje gereisd om daar te prediken. Tot hij in 44 na Christus terugkeerde naar Jeruzalem voor het eerste concilie. Op dat moment werd hij onthoofd, waarna zijn stoffelijk overschot in een stenen boot zijn gelegd waarin twee van zijn discipelen meereisden. De boot bereikte vanzelf de Galicische kust, waarna het dode lichaam werd begraven bovenop de berg Libredón, samen met twee van zijn discipelen. Vanwege de vervolgingen door de Romeinse keizer Diocletianus, de verovering door de Visigoten in de 4de eeuw én de bezetting van vrijwel héél Spanje door de islamitische Moren in de totale vergetelheid.

Niemand wist meer de precieze locatie tot het graf aan het begin van de 9de eeuw werd ontdekt. In de buurt woonde een kluizenaar die bepaalde lichtverschijningen zag waaronder een schitterende ster en engelen die aangaven dat hier het lichaam van Jakobus zou liggen. Hij bracht de bisschop op de hoogte, waarna er in het struikgewas een graf werd gevonden met 3 sacrofagen met in het midden een klein altaar. Vervolgens werd de koning ook op de hoogte gebracht, die Jacobus uitriep tot zijn beschermheilige en een kapel liet oprichten boven de graftombe.

Al snel ontstonden er diverse legendes en overleveringen van wonderen die hier plaats vonden, waardoor het een populair bedevaartsoord werd. Zo zou Karel de Grote vanuit Aken hierheen gereisd zijn nadat hij in een droom de opdracht had gekregen om de bedevaartsweg te bevrijden van de Muzelmannen. Volgens de Kroniek van Pseudo-Turpijn liet hij vervolgens de basiliek van Santiago oprichten en versierde ze rijkelijk met buit veroverd op de Saracenen. Daarna keerde hij terug naar Frankrijk en liet onderweg verscheidene kerken bouwen, toegewijd aan Jacobus.

In 997 werd het plaatsje inclusief de kerk verwoest door de Moren uit Andalusië. Echter werden de overblijfselen niet verdeeld onder zijn commandanten maar bleven op hun locatie. Tot bijna 100 jaar later, in 1075, koning Alfsono VI een nieuwe kerk bouwen op de plek van het graf en de stad een enorme economische groei doormaakte in de daarop volgende eeuwen. Rondom de wegen die naar Santiago leidden, werden de dorpen en steden uitgebreid en nog meer plaatsen toegevoegd, en zo werden ook steeds meer kerken en kloosters rondom de Camino de Santiago geplaatst.

In de middeleeuwen stond de echtheid van het graf van Jacobus vast. In 1884 bestempelde paus Leo XII de skeletten die in 1879 waren opgegraven, als authentiek en kreeg de tombe de kerkelijke zegen. Dit nadat ze een aantal jaar ‘kwijt’ zijn geweest omdat ze waren verstopt voor een piraat en werden teruggevonden in de muren van de kathedraal. Tegenwoordig is het Vaticaan hier neutraal over, maar de pelgrimstocht wordt nog steeds gepromoot.

In het Spaans wordt de naam Sint Jacobus (Santo Iago of San Yago) verkort tot Santiago, waar de stad naar vernoemd is. Het graf werd verlicht door een ster en hierdoor zou de naam Compostela zijn ontstaan. Campus Stellae, het veld van de ster. De stad heet officieel kortweg Santiago, maar er zijn nog veel meer steden die zo heten. Compostella is een toevoeging, die vooral wordt gebruikt als men de stad als bedevaartsoord beschouwt.

Camino de Santiago

Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde

Santiago is een populair bedevaartsoord waar je lopend, of fietsend naar toe kan gaan. Deze tocht noemt men de Camino de Santiago (De weg van Santiago). Om voor een ‘Compostela’ (het bewijs van het voltooien van je pelgrimstocht) in aanmerking te komen, moet je lopend minimaal 100 kilometer afleggen of op de fiets 200 km. Onderweg moet je dan ook bepaalde stempels ophalen als bewijs. Op de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela kom je Jacobus de Meerdere vaak tegen. Meestal is hij afgebeeld in een bruine mantel met een Jacobsschelp, deze draagt hij op zijn hoed, mantel of knapzak. Of het vlammende zwaard.

Gedurende de middeleeuwen was dit naast Rome en Jeruzalem een van de drie belangrijkste christelijke bedevaarten die men kon ondernemen met als doel om je te bevrijden van boetedoening. De bedevaart gaat vergezeld van diverse tradities. Zo laten pelgrims een van huis meegenomen steen achter bij Cruz de Ferro waarmee ze symbolisch hun zonden van zich afleggen en (letterlijk) verlicht hun weg vervolgen. De pelgrims op weg naar Santiago zijn herkenbaar aan de sint-jakobsschelp, het teken van de heilige Jakob, die wordt gedragen met de sluiting naar boven. Dit dier wordt langs de Galicische kust gekweekt (exacte locatie wordt geheim gehouden om diefstal te voorkomen).

Je kan van elke willekeurige plek vertrekken voor deze bedevaart. Vanaf Nederland is het ongeveer 2400 km, met een gemiddelde van zo’n 25 tot 30 km per dag ben je dus bijna drie maanden bezig. Ook zijn er een aantal hoofdroutes die je kan volgen, afhankelijk van je voorkeuren door de bergen of juist een stuk vlakker. Je komt dan langs diverse kleinere bedevaartsoorden of heiligdommen. Ook in Noord-Portugal vind je diverse steden waar je de schelp terugziet komen als onderdeel van de route.

Santiago de Compostela; kathedraal, bezienswaardigheden & camino - Reisliefde

Populaire routes zijn onder andere:

De Camino Francés vanaf Saint-Jean-Pied-de-Port in het uiterste puntje van Zuid-Frankrijk is de populairste route. Maar liefst 55 procent (2019) van alle wandelaars komt via deze route in Santiago aan. Dit is ook de langste route van maar liefst 791 km.

De Camino Portugués wordt steeds populairder, deze route start in Porto, maar je kunt ook in Lissabon starten. Van alle wandelaars komt 27 procent via deze route aan in Santiago.

Camino Norte en Primitivo in Noord-Spanje (10 procent)

Camino Inglés in Noordwest Spanje, voor pelgrims vanuit Engeland die per boot de oversteek maken (5 procent)

Via de la Plata vanuit zuidelijk Spanje (2,5 procent)

Naast kerken en steden vind je onderweg meerdere pelgrimsherbergen en andere overnachtingsmogelijkheden, en soms ook campings. In een pelgrimsherberg is een pelgrimspas verplicht.

Meer informatie hierover vind je hier.

Bedevaart naar Finisterre

Finisterre ligt aan de Atlantische Oceaan. Dit zou de plaats zijn waar de Apostel Jacobus voor het eerst voet aan land zette in Galicië, toen hij hier kwam om het geloof te verspreiden. Hierdoor is de traditie ontstaan dat pelgrims, na een bezoek aan Santiago de Compostella doorlopen naar Finisterre en daar op de kaap hun kleding verbranden. Na de verlossing van de zonden door de Camino af te leggen, is dit samen met het bekijken van de zonsondergang het symbool voor wedergeboorte. Op de kaap is dan ook de kilometerpaal met de mythische afstand: 0,00 km te vinden, omdat dit ‘einde van de wereld’ zou zijn.

Ook als je niet je kleding wilt verbranden is een bezoek aan deze kaap om de zonsondergang te aanschouwen een aanrader, in de zomer is dit echter pas rond half twaalf in de nacht.

De orde van Sint Jacob

De Orde van Sint Jacob is een oude Spaanse militaire ridderorde die in 1170 werd gesticht. Het doel van de orde was om de Moren te bestrijden en pelgrims te beschermen. De leden van de orde droegen witte mantels met op de rug een rood vlammend zwaard. Vanaf het begin zijn vrouwen toegelaten tot deze orde. Tegenwoordig bestaat het gezelschap uit Spaanse katholieke edelen onder bescherming van de Spaanse Kroon. Op dit moment (2020) is Juan Carlos I de grootmeester.

Feestdagen & Heilig Compostolisch jaar

De kerkelijke feestdag van de apostel Jacobus is op 25 juli. Hij is de patroonheilige van Spanje (in het bijzonder van Galicië en Santiago de Compostela). Ieder jaar wordt dan ook in Santiago de Compostela het feest gevierd ter ere van de heilige apostel. Het feest begint op 24 juli en duurt ongeveer twee weken. In de nacht van 24 op 25 juli is er vuurwerk, waarbij een gotische façade van de kathedraal die met vuurwerk is nagebouwd wordt ‘verbrand’. Tijdens de feestweken zijn er allerhande culturele festiviteiten zoals volksdansen, processies en toneelvoorstellingen.

Als Jacobi, de feestdag voor de heilige Jacobus op 25 juli op een zondag valt, dan wordt de kathedraal van Santiago de Compostela druk bezocht door toeristen, pelgrims en inwoners. Want dan viert de katholieke kerk een zogenoemd ‘heilig Compostelisch jaar’. Santiago de Compostela viert het Heilig Jaar sinds de 15de eeuw.

In het heilige jaar worden de poorten aan de oostzijde van de kathedraal van Santiago de Compostela door de aartsbisschop van de stad met drie symbolische hamerslagen geopend. Wie deze poorten tot aan het einde van het jaar vroom doorgaat, verkrijgt een volledige aflaat voor zijn zonden. Op 25 juli wordt dan ook de botafumeiro in de kathedraal heen en weer geslingerd, het 1,60 meter hoge en zo´n vijftig kilo zware zilveren wierookvat dat vroeger werd gebruikt om de stank van de kerkgangers te camoufleren.

Vieringen

Iedere dag vinden er meerdere vieringen plaats in de kathedraal, of op andere plaatsen in kappelletjes etc. De ‘officiële’ dienst is iedere dag om 13.00 uur, dan worden ook de namen van alle pelgrims die de officiële Camino hebben afgelegd omgeroepen. Dit is echter een Spaanstalige viering, ook zijn er Engelstalige vieringen, maar dan op een andere plek.

Zelf zijn wij hierheen gegaan vanuit Porto in Portugal, we waren alleen vergeten dat er een uur tijdverschil was in Portugal waardoor we te laat waren. De Spaanstalige viering om 13.00 uur zagen wij met ‘jonge’ kinderen niet zitten. Later hoorde ik dat vanwege het Heilige Compostolische Jaar dan op zondag ook het grote wierookvat wordt gebruikt en dit zou juist wel weer heel indrukwekkend zijn.

Praktische tips

Parkeren in Santiago de Compostela

Als je de stad wilt bezoeken is het handig om vooraf te bekijken waar je gaat parkeren. Het centrum is autovrij, en vanwege de hoogteverschillen kom je ook meerdere trappen tegen. Parkeren kan onder andere bij Parking Xoán XXIII in het Noorden, vanaf hier loop je zo naar het centrale plein. De parkeerplaats Aparcadoiro da Catedral in het noordwesten, vanaf hier is het wel een stuk heuvelopwaarts richting het centrale plein. Wij hadden zelf geparkeerd bij Aparcadoiro Santo Clemente in het zuidoosten, vanaf hier loop je door de middeleeuwse straatjes, steegjes en een paar trappen richting het centrale plein. Je krijgt zo wel al een goed beeld van de stad. Tot slot is Parking Belvis een aanrader; deze ligt in het oosten van de stad aan de ‘achterkant’ van het plein, als je richting het centrale plein loopt kom je door de leuke winkelstraten en middeleeuwse straten.